Mensmedicijnen (paracetamol/ibuprofen): giftig voor dieren

Waarom zijn menspijnstillers gevaarlijk voor dieren?

Paracetamol en ibuprofen zijn de meest gebruikte pijnstillers bij mensen — maar voor katten en honden zijn ze ernstige vergiften. Dat geldt ook voor kleine hoeveelheden die als 'probeermiddel' bedoeld zijn. Het metabolisme van dieren verschilt fundamenteel van dat van mensen, waardoor giftige stoffen zich ophopen in plaats van te worden afgebroken.

Paracetamol

Katten zijn bijzonder kwetsbaar. Zij missen voldoende glucuronidasecapaciteit — een leverenzym dat mensen gebruiken om paracetamol onschadelijk te maken. Daardoor hoopt een giftige metaboliet (NAPQI) zich op, met als gevolg:

• Methemoglobinemie: hemoglobine kan geen zuurstof meer vervoeren, zichtbaar als bruine of grijze slijmvliezen
• Heinz-lichaamjesanemie: rode bloedcellen worden beschadigd
• Leverschade: centrilobulaire necrose

Al bij lage doses kan dit bij katten dodelijk zijn [1][4]. Bij honden ligt de toxische drempel hoger, maar ernstige leverschade blijft een reëel risico bij hogere doses. Ook keratoconjunctivitis sicca (droge ogen) is bij honden beschreven [1][2].

Ibuprofen

Ibuprofen remt COX-enzymen, waardoor de aanmaak van prostaglandinen daalt. Prostaglandinen beschermen onder meer het maagslijmvlies en de nierperfusie. Bij honden kunnen al bij relatief lage dagelijkse doses maagzweren ontstaan; bij hogere doses volgt nierschade, en bij zeer hoge doses CNS-depressie en stuiptrekkingen [1][3].

Katten zijn gevoeliger voor ibuprofen dan honden. Een standaard tablet van 200 mg kan al gevaarlijk zijn voor een volwassen kat van 4 kg [3].

Overzicht per stof en diersoort

Er bestaat geen veilige 'probeer'-dosis

Factoren zoals gewicht, bestaande lever- of nieraandoeningen en de precieze formulering (gewone tablet vs. retardtablet) maken het onmogelijk om op basis van een verpakking te beoordelen of iets veilig is voor een dier. Geef nooit menspijnstillers aan honden of katten zonder veterinair voorschrift [1][2].

Wat te doen bij inname?

Bel direct de dierenarts of een vergiftigingencentrum voor dieren. Hoe sneller behandeld, hoe beter de prognose.

• Paracetamolvergiftiging: behandeling omvat N-acetylcysteïne om NAPQI op te vangen, en middelen tegen methemoglobinemie. Dit is tijdskritisch [2][4].
• Ibuprofenvergiftiging: maagbescherming, vloeistoftherapie en ondersteuning van de nierfunctie zijn de pijlers [1][3].

Braken opwekken mag alleen op advies van een dierenarts — in sommige situaties is het gevaarlijk of contraproductief.

'Bekend bij mensen' betekent niet 'veilig voor dieren'

De overtuiging dat een vertrouwd huismiddel "toch niet zo erg kan zijn" is een veelvoorkomende oorzaak van onbedoelde vergiftiging bij huisdieren. Dat een middel vrij verkrijgbaar is voor mensen, zegt niets over de veiligheid voor andere species [1].